Tạp chí điện tử tiếng Việt

Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số

Transformations in corporate culture and challenges for internal communication in the digital age

Vũ Hạnh Ngân vungan1102@gmail.com Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Ngày nhận bài: 11/09/2026 Ngày phản biện: 16/09/2026 Ngày xuất bản: 15/11/2026
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu hướng chuyển đổi số toàn cầu đang tác động sâu sắc tới phương thức vận hành của các tổ chức. Sự thâm nhập của các nền tảng số, mô hình làm việc linh hoạt cùng trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ làm biến đổi cấu trúc biểu trưng và chuẩn mực hành vi trong doanh nghiệp mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với truyền thông nội bộ. Bài viết phân tích sự dịch chuyển của văn hóa doanh nghiệp từ mô hình truyền thống sang văn hóa số, đồng thời chỉ ra các thách thức cốt lõi mà truyền thông nội bộ phải đối mặt. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số định hướng chiến lược nhằm tối ưu hóa vai trò của truyền thông nội bộ trong việc nuôi dưỡng một văn hóa số bền vững và linh hoạt.
The Fourth Industrial Revolution and the global trend of digital transformation are profoundly affecting the ways organizations operate. The penetration of digital platforms, flexible working models and artificial intelligence (AI) not only transforms symbolic structures and behavioral norms within enterprises but also places new demands on internal communication. This article analyzes the shift of corporate culture from the traditional model to a digital culture and identifies the core challenges facing internal communication. On that basis, the author proposes several strategic directions to optimize the role of internal communication in nurturing a sustainable and agile digital culture.

truyền thông nội bộ, văn hóa doanh nghiệp, thời đại số, truyền thông doanh nghiệp

internal communication, corporate culture, digital age, corporate communication.

Dương Thị Liễu. (2011). Giáo trình văn hóa kinh doanh. NXB Đại học Kinh tế quốc dân.

Johnson, C. A. (2026). Making sense of organizational culture through internal communication: A qualitative descriptive study of university staff experiences (Doctoral dissertation). Liberty University. https://digitalcommons.liberty.edu/doctoral/8878.

Kane, G. C., Phillips, A. N., Copulsky, J. R., & Andrus, G. R. (2019). The Technology Fallacy: How People Are the Real Key to Digital Transformation. MIT Sloan Management Review Press.

Kiều Thị Yến. (2024). Truyền thông nội bộ và mối liên hệ với sự phát triển bền vững tại doanh nghiệp. Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, 30(2), 154-156.

Marsh, E., Perez Vallejos, E., & Spence, A. (2024). Overloaded by Information or Worried About Missing Out on It: A Quantitative Study of Stress, Burnout, and Mental Health Implications in the Digital Workplace. SAGE Open, 14(3). https://doi.org/10.1177/21582440241268830.

Men, L. R. (2014). Strategic Internal Communication: Transformational Leadership, Communication Channels, and Employee Satisfaction. Management Communication Quarterly, 28, 264-284. https://doi.org/10.1177/0893318914524536.

Microsoft. (2023). Will AI fix work? 2023 Work Trend Index annual report. https://www.microsoft.com/en-us/worklab/work-trend-index/will-ai-fix-work.

Newton, C. (2021). How Basecamp blew up. https://platformer.news/-how-basecamp-blew-up.

Nguyễn Đình Thành. (2023). Truyền thông nội bộ thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong các tổ chức, doanh nghiệp tại Việt Nam. Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, 29(2), 64-66.

Nguyễn Thị Thu Hương. (2025). Sức mạnh của truyền thông trong lan tỏa văn hóa doanh nghiệp và tạo dựng thương hiệu. Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, 611. https://vanhoanghethuat.vn/suc-manh-cua-truyen-thong-trong-lan-toa-van-hoa-doanh-nghiep-va-tao-dung-thuong-hieu-77759173.html.

Schein, E. H. (2017). Organizational culture and leadership (5th ed.). John Wiley & Sons.

TechCentral. (2021). Basecamp loses a third of its staff over internal freedom of speech row. https://www.techcentral.ie/basecamp-loses-a-third-of-its-staff-over-internal-freedom-of-speech-row.

Techcombank. (2024). Văn hóa doanh nghiệp - Báo cáo thường niên 2023. https://techcombank.com/nha-dau-tu/bao-cao-thuong-nien/2023/van-hoa-doanh-nghiep.

Tkalac Verčič, A., Verčič, D., Gerdina, S. & Špoljarić, A. (2024). A systematic review of digital internal communication. Public Relations Review, 50(1). https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2023.102400.

Tkalac Verčič, A., & Verčič, D. (2025). The internal communication paradox: Balancing digital convenience with face-to-face satisfaction. Public Relations Review, 51(3), 102587. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2025.102587.

USC Annenberg Center for Public Relations & IABC (2024). Communicating Culture During A Hybrid Revolution: A Post-Pandemic Study of the Impact of Remote Work on Companies and Their Internal Communication Functions. https://annenberg.usc.edu/sites/default/files/2024/07/24/USC-IABC_FOW__Report_Jul244.pdf.

Welch, M. & Jackson, P. (2007). Rethinking internal communication: a stakeholder approach. Corporate Communications: An International Journal, 12, 177-198. https://doi.org/10.1108/13563280710744847.

Wuersch, L., Neher, A. & Peter, M.K. (2023). Digital internal communication: An interplay of socio-technical elements. International Journal of Management Reviews, 25, 614–639. https://doi.org/10.1111/ijmr.12323

1. Đặt vấn đề

Chuyển đổi số trong doanh nghiệp hiện đại thường được nhận diện qua việc ứng dụng các nền tảng cộng tác, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm tối ưu hóa phương thức sản xuất và vận hành. Tuy nhiên, nếu chỉ xem chuyển đổi số là quá trình đầu tư công nghệ và tự động hóa quy trình, tổ chức có thể sẽ bỏ qua những biến đổi có ý nghĩa sâu xa hơn: cách con người phối hợp, chia sẻ thông tin, hình thành niềm tin và xác lập các chuẩn mực hành vi trong doanh nghiệp. Công nghệ tự thân không tạo ra sự thay đổi, chính con người mới là yếu tố quyết định, “các cuộc chuyển đổi số thành công nhất đều bắt nguồn từ sự dịch chuyển tư duy ở cấp độ cá nhân, lãnh đạo và tổ chức; từ đó tạo ra bước ngoặt về văn hóa” (Kane et al., 2019, tr.48). Trong bối cảnh Việt Nam, một nghiên cứu cũng đưa ra nhận định tương tự khi cho rằng chuyển đổi số “về thực chất là một cuộc cách mạng về tư duy và cách vận hành dẫn đến sự thay đổi căn bản văn hóa của các tổ chức, cá nhân” (Nguyễn Đình Thành, 2023, tr.64).

Văn hóa doanh nghiệp không chỉ là tập hợp khẩu hiệu, bộ quy tắc ứng xử hay các hoạt động xây dựng tinh thần tập thể. Đó là “một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh riêng của doanh nghiệp” (Dương Thị Liễu, 2011, tr.234). Văn hóa doanh nghiệp được hình thành, bồi đắp cùng tiến trình phát triển của tổ chức, đóng vai trò như một bộ khung định hướng nhận thức và hành động cho đội ngũ lao động trước những biến động của môi trường kinh doanh.

Trong quá trình đó, truyền thông nội bộ có ý nghĩa quan trọng bởi văn hóa tổ chức không tự lan tỏa mà “liên tục được kiến tạo, thương lượng và diễn giải thông qua các giao tiếp hằng ngày” (Johnson, 2026, tr.33). Truyền thông nội bộ vừa là phương tiện chuyển tải, củng cố các giá trị văn hóa, vừa là cơ chế để những giá trị ấy được thực hành trong đời sống doanh nghiệp, từ đó “tạo ra một môi trường làm việc tích cực, thúc đẩy sự gắn kết và tăng cường hiệu suất làm việc của toàn bộ tổ chức” (Kiều Thị Yến, 2024, tr.154). Khi môi trường giao tiếp dịch chuyển sang nền tảng số, cơ chế này cũng thay đổi. Sự phát triển của công nghệ và mô hình làm việc từ xa một mặt tạo ra sự linh hoạt vượt trội, mặt khác lại “làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt các tương tác trực tiếp và phai nhạt văn hóa doanh nghiệp” (USC & IABC, 2024, tr.27). Vì vậy, nghiên cứu những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp trong thời đại số cần gắn với việc nhận diện các thách thức đặt ra đối với truyền thông nội bộ, qua đó làm rõ yêu cầu thích ứng của hoạt động này trong việc duy trì sự gắn kết, củng cố niềm tin và phát triển văn hóa tổ chức.

2. Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu và nghiên cứu trường hợp. Nguồn tài liệu được truy xuất từ các cơ sở dữ liệu khoa học uy tín trên thế giới (Scopus, Google Scholar) và các công trình nghiên cứu, tạp chí chuyên ngành kinh tế - truyền thông tại Việt Nam trong giai đoạn 2010-2026. Quá trình sàng lọc ưu tiên những nghiên cứu tập trung vào các từ khóa trung tâm: “văn hóa doanh nghiệp”, “truyền thông nội bộ”, “kỹ thuật số”, “thời đại số”. Các lý thuyết nền tảng gồm mô hình văn hóa tổ chức của Schein (2017), cách tiếp cận các bên liên quan trong truyền thông nội bộ của Welch và Jackson (2007). Bên cạnh đó, bài viết cũng tham khảo các tài liệu đã công bố của doanh nghiệp và thông tin trên báo chí để phân tích về hai trường hợp doanh nghiệp Basecamp và Techcombank.

3. Kết quả và thảo luận

3.1. Kết quả nghiên cứu

3.1.1. Công nghệ trở thành môi trường văn hóa: biến đổi ở ba cấp độ theo mô hình của Schein

Edgar Henry Schein, cựu giáo sư tại Đại học Quản lý MIT Sloan (Mỹ), cho rằng văn hóa tổ chức được cấu thành bởi ba cấp độ: (1) các biểu trưng trực quan, (2) những giá trị và niềm tin được tuyên bố, (3) các quan niệm ngầm định (Schein, 2017, tr.27-36). Các biểu trưng trực quan bao gồm kiến trúc và không gian vật chất, ngôn ngữ, công nghệ và sản phẩm, các sáng tạo nghệ thuật, phong cách thể hiện qua trang phục và cách xưng hô, những câu chuyện và giai thoại về tổ chức, nghi lễ và hoạt động mang tính nghi thức cùng các hành vi, quy trình có thể quan sát được… Những giá trị và niềm tin được tuyên bố thì thể hiện trong sứ mệnh, tầm nhìn, chiến lược, triết lý kinh doanh, bộ quy tắc ứng xử, các nguyên tắc quản trị hoặc những tuyên bố chính thức của lãnh đạo; nhằm trả lời câu hỏi: “Tổ chức nói rằng mình coi trọng điều gì?” và “Tổ chức cho rằng các thành viên nên hành động như thế nào?”. Trong khi đó, các quan niệm ngầm định là những niềm tin, nhận thức, suy nghĩ và tình cảm mang tính vô thức, đã ăn sâu vào tâm trí các thành viên và trở thành điều mặc nhiên được công nhận. Chúng định hình cách thành viên diễn giải thực tại trước khi họ đưa ra quyết định. Chẳng hạn, nếu một tổ chức có quan niệm rằng “nhân viên vốn thiếu trách nhiệm và phải được kiểm soát”, tổ chức có thể phát triển một hệ thống giám sát dày đặc. Ngược lại, nếu giả định nền tảng là “nhân viên có năng lực và có thể tự chủ”, tổ chức có xu hướng trao quyền và khuyến khích tự quản. Như vậy, ba cấp độ này không phải ba tập hợp yếu tố hoàn toàn độc lập mà tạo thành một cấu trúc có quan hệ tầng bậc: từ những gì dễ nhìn thấy, dễ nghe thấy và dễ cảm nhận nhất đến những niềm tin, nhận thức và cách thức lý giải đã ăn sâu vào tâm thức tập thể.

Sự phát triển của công nghệ, cùng với những thay đổi về mô hình tổ chức và phương thức làm việc, đang làm biến đổi cách văn hóa doanh nghiệp được hình thành và duy trì. Ngày càng nhiều trải nghiệm văn hóa được diễn ra thông qua nền tảng kỹ thuật số nên công nghệ không chỉ là phương tiện truyền tải văn hóa mà đã trở thành một phần của môi trường văn hóa tổ chức. Trong bối cảnh đó, ba tầng văn hóa không biến mất mà thay đổi hình thức biểu hiện và phương thức vận hành (Bảng 1). Ở cấp độ biểu trưng, không gian vật lý của doanh nghiệp (văn phòng, bàn làm việc, bảng tin giấy…) đang từng bước được thay thế hoặc bổ trợ bởi không gian số như Microsoft Teams, Google Workspace hay các hệ thống Intranet tích hợp. Các nghi lễ, sự kiện truyền thống (như lễ chào cờ đầu tuần, họp giao ban) chuyển sang hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp trực tuyến. Sự hiện diện của các công cụ công nghệ, giao diện ứng dụng nội bộ và thậm chí là các chatbot AI hỗ trợ nhân viên trở thành những biểu trưng mới phản ánh mức độ hiện đại của tổ chức. Ở cấp độ giá trị được tuyên bố, nội dung sứ mệnh và giá trị cốt lõi vốn được in trong sổ tay, treo trên tường hay nhắc lại trong phát biểu của lãnh đạo về cơ bản không đổi, nhưng cách chúng được kiểm nghiệm đã khác: trên các nền tảng số, những tuyên bố ấy được đối chiếu công khai, gần như theo thời gian thực, với cách lãnh đạo tiếp nhận và phản hồi ý kiến của nhân viên. Sự dịch chuyển sâu nhất nằm ở cấp độ quan niệm ngầm định. Trong môi trường truyền thống, những quan niệm này chủ yếu được hình thành và củng cố qua quá trình tương tác trực tiếp, lâu dài giữa các thành viên, qua cách họ phối hợp công việc và ứng xử trong những tình huống cụ thể. Trong môi trường số, các quan niệm đó còn được hình thành và bộc lộ thông qua cách các nền tảng được thiết kế và quản trị: ai có quyền đăng tải, chỉnh sửa hoặc xóa nội dung; ai được tiếp cận thông tin; thuật toán vận hành như thế nào; dữ liệu của nhân viên được thu thập và sử dụng ra sao - những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc các thành viên hiểu thế nào là hành vi được chấp nhận trong tổ chức.

Bảng 1. Văn hóa doanh nghiệp trong môi trường truyền thống và môi trường số theo ba cấp độ của Schein.

screenshot_1794900520

Nguồn: Tác giả tổng hợp, dựa trên mô hình của Schein (2017).

Như vậy, có nhiều biểu hiện số không đồng nghĩa với một nền văn hóa số phát triển. Schein nhấn mạnh rằng “biểu trưng dễ quan sát mà khó giải mã”: ta mô tả được những điều đang diễn ra mà chưa chắc hiểu ý nghĩa của nó, và các giá trị tuyên bố chưa chắc phản ánh đúng giả định thực sự chi phối hành vi (Schein, 2017, tr.28-30). Một doanh nghiệp sở hữu hệ thống mạng nội bộ và các ứng dụng công nghệ mới nhất vẫn có thể duy trì văn hóa ít tin cậy và hạn chế tiếng nói của người lao động. Khoảng cách giữa các cấp độ văn hóa vì thế có thể bộc lộ rõ rệt ngay trong môi trường số, như trường hợp của Basecamp dưới đây.

Vào tháng 4/2021, Basecamp, công ty phần mềm quản lý dự án nổi tiếng của Mỹ, đã vướng phải một cuộc tranh cãi lớn về quy định nội bộ, khiến khoảng một phần ba nhân sự của công ty đồng loạt nghỉ việc chỉ trong vài ngày. Ngày 26/4/2021, CEO Jason Fried đăng bài trên blog công bố loạt quy định mới, trong đó có việc nghiêm cấm hoàn toàn các cuộc tranh luận về các vấn đề chính trị, xã hội trên diễn đàn trò chuyện nội bộ của công ty. Theo tường thuật của báo chí, tranh luận trước đó bắt nguồn từ một danh sách nội bộ đã được lưu truyền từ lâu, ghi lại tên của những khách hàng nước ngoài mà nhân viên Basecamp cho là hài hước hoặc kỳ lạ. Đến năm 2021, một số nhân viên lên tiếng rằng danh sách này mang tính định kiến và phân biệt (TechCentral, 2021). Các cuộc thảo luận về danh sách trên mạng nội bộ công ty biến thành những trận cãi vã nảy lửa giữa các nhóm nhân viên. Để giải quyết bất đồng, ban lãnh đạo đã quyết định đưa ra lệnh cấm và sẽ cung cấp gói hỗ trợ nghỉ việc cho bất kỳ ai không đồng ý với văn hóa mới. Kết quả là ít nhất 20 trên tổng số khoảng 60 nhân viên (bao gồm nhiều nhân sự cấp cao và các kỹ sư cốt cán) đã quyết định rời Basecamp ngay lập tức. Trong cuộc họp toàn công ty, Fried xin lỗi vì đã công bố những thay đổi bằng bài đăng công khai trước khi trao đổi với nhân viên, nhưng không rút lại chính sách; đáng lưu ý là khoảng một tuần trước đó, những người sáng lập còn xóa gần hai thập kỷ trao đổi nội bộ trên các phiên bản cũ của hệ thống (Newton, 2021).

Điểm đáng phân tích ở đây không chỉ nằm ở nội dung chính sách mà còn ở thông điệp văn hóa do thứ tự và cách thức chính sách truyền đi. Công bố quy định mới ra công chúng trước khi nói với nhân viên cũng như xóa lưu trữ các cuộc trao đổi cũ, là những biểu trưng hữu hình hàm ý một giả định sâu xa hơn: người đứng đầu quyết định điều gì được phép nói và được lưu giữ trong không gian chung. Ở một công ty vốn định vị mình bằng sự cởi mở như Basecamp, quan niệm ấy mâu thuẫn với giá trị tuyên bố, và nhân viên “đọc” khoảng cách đó nhanh chóng từ chính cách nền tảng bị quản trị. Vì vậy, đánh giá văn hóa số không thể dừng ở việc kiểm kê công nghệ đang dùng. Điều cần quan tâm là công nghệ ấy làm cho những hành vi nào trở nên bình thường, những kiểu quan hệ nào trở nên phổ biến, và những quan niệm nào về quyền lực, niềm tin và mức độ hợp tác trong tổ chức sẽ được củng cố thêm.

3.1.2. Văn hóa chuyển từ truyền đạt một chiều sang đồng kiến tạo ý nghĩa

Trong mô hình truyền thông truyền thống, doanh nghiệp thường có thể chủ động xây dựng thông điệp chính thức, lựa chọn người phát ngôn và kiểm soát các kênh truyền thông nội bộ. Nhân viên chủ yếu được đặt vào vị trí tiếp nhận, diễn giải và thực hiện. Môi trường số làm thay đổi cách thức vận hành này: bất cứ nhân viên nào cũng có thể tạo nội dung, bình luận, phản biện, chia sẻ trải nghiệm, chụp lại màn hình và lan truyền thông tin ra bên ngoài. Công nghệ còn thu hẹp khoảng cách giữa các cấp trong doanh nghiệp: lãnh đạo có thể trao đổi với đông đảo nhân viên mà không cần qua nhiều tầng trung gian, trong khi nhân viên ở các đơn vị khác nhau có thể kết nối và tương tác trực tiếp. Văn hóa doanh nghiệp vì thế ngày càng được hình thành thông qua quá trình thương lượng và đồng kiến tạo ý nghĩa giữa nhiều chủ thể. Các nghiên cứu về truyền thông nội bộ số gần đây cũng đã khẳng định điều này. Nghiên cứu của Men (2014) trên 400 nhân viên tại các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn ở Mỹ cho thấy “phong cách lãnh đạo chuyển đổi (đặc trưng bởi truyền cảm hứng, lắng nghe và trao quyền cho nhân viên) giúp thúc đẩy truyền thông nội bộ đối xứng và sự hài lòng trong mối quan hệ nhân viên - tổ chức” (Men, 2014, tr.264). Wuersch lại tiếp cận truyền thông nội bộ số từ góc độ hệ thống xã hội - kỹ thuật, kết hợp các yếu tố kỹ thuật như kênh, cấu trúc, hệ thống với các yếu tố xã hội như con người, quan hệ, tương tác và văn hóa. Theo đó, nhân viên không đơn giản sử dụng công nghệ để truyền tải thông tin; họ “sử dụng công nghệ để cùng nhau tạo lập ý nghĩa về công việc, tổ chức” và “tái định hình bản sắc của tổ chức” (Wuersch et al., 2023, tr.618). Hay nói cách khác, văn hóa không còn là thứ doanh nghiệp “có” và truyền cho nhân viên mà giờ đây nó được các thành viên liên tục “tạo ra” thông qua giao tiếp.

3.1.3. Phân mảnh công chúng nội bộ và sự xuất hiện của các tiểu văn hóa số

Quan niệm về việc không nên coi nhân viên như một nhóm công chúng “đồng nhất đơn chiều” đã được Welch và Jackson đề cập từ năm 2007. Hai tác giả đề xuất cách tiếp cận đa chiều với các bên liên quan trong truyền thông nội bộ, nhấn mạnh tính đa dạng của các nhóm nhân viên và yêu cầu “thiết kế truyền thông phù hợp với những mối quan hệ, vị trí và nhu cầu khác nhau” (Welch & Jackson, 2007, tr.183-186). Chuyển đổi số làm sự khác biệt ấy càng trở nên rõ nét. Nhân viên văn phòng có thể làm việc chủ yếu trên email, nền tảng cộng tác và họp trực tuyến; nhân viên nhà máy, cửa hàng, vận tải hoặc dịch vụ có thể làm việc theo ca, ít sử dụng máy tính và khó tiếp cận các hệ thống yêu cầu đăng nhập thường xuyên. Khác biệt về nghề nghiệp, chức vụ, độ tuổi, kỹ năng số và điều kiện thiết bị khiến một thông điệp được hiểu và sử dụng theo những cách khác nhau. Mỗi đối tượng sẽ hình thành nhịp độ, ngôn ngữ và chuẩn mực giao tiếp riêng. Khi đó, văn hóa doanh nghiệp trở nên đa dạng với sự xuất hiện của nhiều tiểu văn hóa số. Và nhiệm vụ của truyền thông nội bộ là làm thế nào vừa duy trì bản sắc chung vừa cho phép các tiểu văn hóa tồn tại.

Ngân hàng Techcombank, một doanh nghiệp có hơn 11.000 nhân viên làm việc tại trên 315 chi nhánh trên toàn quốc, đã xử lý bài toán này bằng cách xác định 5 giá trị cốt lõi làm điểm tựa và xây dựng REDS (mạng lưới khoảng 300 nhân sự đóng vai trò là đại sứ văn hóa của ngân hàng) để hỗ trợ lan tỏa các giá trị. REDS có nhiệm vụ chuyển các giá trị thành tình huống, hành vi cụ thể ở từng đơn vị và khuyến khích mọi người thực hiện. Báo cáo thường niên năm 2023 của Techcombank ghi nhận 93% nhân viên cảm thấy hài lòng với văn hóa tổ chức, 94% công nhận sự nhất quán của 5 giá trị cốt lõi xuyên suốt ngân hàng và 77% hài lòng với hoạt động của REDS (Techcombank, 2024). Ý tưởng này cho phép bản sắc chung đi qua nhiều “cửa” khác nhau mà không bị áp đặt một cách thức giao tiếp duy nhất. Như vậy, mục tiêu hợp lý không phải là đồng nhất hóa văn hóa, cũng không phải trao toàn quyền tự chủ cho từng cộng đồng, vì cả hai đều làm tổ chức mất đi bản sắc hoặc tính nhất quán. Điều cần có là một “mẫu số văn hóa chung” đủ mạnh để các tiểu văn hóa có chỗ phát triển.

3.1.4. Suy giảm tương tác trực tiếp và nghịch lý giữa tốc độ với chiều sâu

Trong tổ chức truyền thống, văn hóa thấm vào con người qua những tương tác nhỏ lặp lại hằng ngày: gặp nhau ở hành lang, ăn trưa, trao đổi trước giờ họp, quan sát cách đồng nghiệp xử lý vấn đề hoặc đơn giản là cùng hiện diện tại văn phòng… Làm việc từ xa và làm việc kết hợp làm giảm đáng kể những tương tác tự phát ấy. Văn hóa không còn được hình thành chủ yếu trong một không gian chung, mà trong nhiều không gian giao tiếp phân tán. Một nhân viên mới được nhận vào làm việc theo hình thức từ xa có thể không gặp gỡ trực tiếp đồng nghiệp suốt thời gian dài. Họ biết công ty thông qua Teams, mạng xã hội (Facebook, Zalo), email, video meeting, tài liệu hướng dẫn và những gì đồng nghiệp đăng trên nền tảng nội bộ. “Văn hóa doanh nghiệp” mà họ trải nghiệm chính là tổng hợp của những tín hiệu số đó.

Nghiên cứu “Nghịch lý trong truyền thông nội bộ: Cân bằng giữa sự tiện lợi của kỹ thuật số và mức độ hài lòng khi tương tác trực tiếp” (The internal communication paradox: Balancing digital convenience with face-to-face satisfaction) công bố năm 2025 cho thấy “các nền tảng số làm mất đi những tương tác tự nhiên, tình cờ tại không gian làm việc chung” - những thứ góp phần xây dựng sự kết nối và hợp tác. Bên cạnh đó, “mức độ hài lòng tức thời của nhân viên đối với truyền thông nội bộ phụ thuộc đáng kể vào tần suất trao đổi trực tiếp 1-1, điều mà các hình thức giao tiếp qua nền tảng số không tạo ra được mối liên hệ rõ rệt” (Tkalac Verčič & Verčič, 2025, tr.1-3). Kết quả này không có nghĩa rằng giao tiếp số kém hiệu quả, mà nhấn mạnh truyền thông nội bộ phải được đánh giá theo chức năng và chất lượng quan hệ, không chỉ theo mức độ tiện lợi của công nghệ. Khảo sát của Hiệp hội quốc tế những người làm truyền thông doanh nghiệp (IABC) và Đại học Nam California (USC) cũng chỉ ra rằng có tới 67% chuyên gia truyền thông coi việc duy trì văn hóa tổ chức khi quản lý làm việc từ xa là một thách thức lớn, và 37% khẳng định văn hóa doanh nghiệp của họ đã trở nên yếu hơn do tác động của các thay đổi này. Việc giao tiếp gián tiếp qua không gian ảo làm suy giảm tinh thần và bầu không khí làm việc, khiến 57% chuyên gia coi việc duy trì tinh thần làm việc tích cực của nhân viên là một bài toán khó (USC & IABC, 2024, tr.12-13). Rõ ràng, công nghệ số làm tăng tốc độ truyền thông và tốc độ có lợi cho tổ chức trong môi trường nhiều biến động. Nhưng không phải mọi giá trị văn hóa đều có thể được xây dựng bằng tốc độ. Niềm tin, sự gắn bó, bản sắc, lòng trung thành và các mối quan hệ thường yêu cầu thời gian và trải nghiệm lặp lại. Càng tăng tốc, tổ chức càng phải chủ động thiết kế những khoảng chậm: các cuộc gặp trực tiếp có chất lượng, các tương tác không chính thức được tái tạo có chủ ý trong mô hình làm việc kết hợp thay vì kỳ vọng chúng tự xuất hiện.

3.1.5. Nguy cơ quá tải thông tin và chuẩn mực “luôn trực tuyến”

Môi trường số cho phép doanh nghiệp phát đi thông tin với tốc độ và khối lượng chưa từng có, nhưng năng lực phát đi không đồng nghĩa với năng lực tiếp nhận. Điều này có thể dẫn tới tình trạng quá tải thông tin và hình thành chuẩn mực “luôn sẵn sàng, luôn trực tuyến” - kỳ vọng nhân viên luôn luôn có khả năng tiếp nhận và phản hồi công việc. Điện thoại thông minh, email, ứng dụng nhắn tin và nền tảng cộng tác khiến thông tin nội bộ có thể tiếp cận nhân viên ở bất cứ đâu và bất cứ thời điểm nào. Từ góc độ văn hóa tổ chức, đây là sự gia tăng khả năng kết nối; nhưng nó đồng thời cũng tạo ra một áp lực mới: người nhân viên tốt phải là người luôn phản hồi nhanh.

Báo cáo Work Trend Index 2023 của Microsoft, dựa trên khảo sát hơn 31.000 người ở 31 quốc gia và dữ liệu sử dụng Microsoft 365, gọi gánh nặng này là “nợ số”: dòng thư, cuộc họp và thông báo đã vượt khả năng xử lý của con người; 68% người tham gia cho biết họ không có đủ thời gian làm việc tập trung mà không bị gián đoạn (Microsoft, 2023, tr.5-7). Nghiên cứu của Marsh, Pérez Vallejos và Spence năm 2024 cho thấy quá tải nhận thức và tâm lý sợ bỏ lỡ thông tin có thể ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần, gây căng thẳng, kiệt sức cho người lao động trong không gian làm việc số (Marsh et al., 2024, tr.1). Nếu nhân viên phải xử lý hàng trăm thông báo, email, tin nhắn và cuộc họp trực tuyến mỗi tuần, truyền thông nội bộ có thể trở thành một nguồn gây mệt mỏi thay vì một nguồn tạo sự gắn kết.

Điều này đặt ra những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động truyền thông hiện đại. Trong môi trường khan hiếm thông tin, vấn đề là làm thế nào để nhân viên có đủ thông tin. Còn trong môi trường dư thừa thông tin, vấn đề trở thành làm thế nào để nhân viên nhận diện thông tin quan trọng, hiểu nó và biến nó thành hành động. Do đó, một văn hóa doanh nghiệp số hiệu quả phải hình thành các quy chuẩn khi truyền tải thông điệp: thông tin nào thực sự cần gửi, gửi cho ai, qua kênh nào, vào thời điểm nào, với mức độ ưu tiên ra sao và ai chịu trách nhiệm giải thích. Ví dụ, nếu mọi thông tin đều được gửi tới tất cả nhân viên (bất kể thông tin ấy có liên quan tới họ hay không) và các thông báo đều được đánh dấu “Quan trọng/Khẩn cấp” thì nhân viên sẽ không còn khả năng phân biệt thông tin nào thực sự cần kíp, thậm chí bỏ qua, phớt lờ chúng. Khi ấy, chính những nỗ lực truyền đạt kịp thời và đều đặn lại có khả năng làm suy giảm chất lượng truyền thông.

3.1.6. Niềm tin mở rộng từ quan hệ con người sang hệ thống và dữ liệu

Trong môi trường truyền thống, niềm tin nội bộ chủ yếu được xây dựng giữa người với người: tin lãnh đạo, tin đồng nghiệp, tin người quản lý trực tiếp. Môi trường số mở rộng đối tượng của niềm tin sang cả hệ thống: tin rằng dữ liệu cá nhân được bảo vệ, tin rằng thông tin mình cung cấp sẽ không bị sử dụng để chống lại bản thân, tin rằng thuật toán đánh giá công bằng và những gì doanh nghiệp công bố trên nền tảng nội bộ là đáng tin cậy. Niềm tin vì thế vừa là kết quả của giao tiếp vừa là điều kiện để giao tiếp có chất lượng. Một khảo sát nội bộ sẽ phản ánh đúng thực trạng nếu nhân viên tin phản hồi của mình được giữ kín; nếu nghi ngờ danh tính có thể bị truy ra và dữ liệu dùng để đánh giá công việc, họ sẽ điều chỉnh câu trả lời, khi ấy doanh nghiệp có nhiều dữ liệu nhưng ít sự thật hơn. Ngược lại, nếu mục đích thu thập, quyền truy cập, thời hạn lưu trữ và cách sử dụng dữ liệu được giải thích rõ, đồng thời có cơ chế bảo vệ người phản hồi, dữ liệu có thể hỗ trợ việc học hỏi và cải tiến.

Ngoài ra, việc đa số nhân viên sử dụng thiết bị di động cá nhân để làm việc cũng tạo ra những thách thức an ninh dữ liệu to lớn cho tổ chức. Ranh giới giữa không gian truyền thông đối nội và đối ngoại ngày càng bị xóa nhòa, khi một email nội bộ hay một cuộc tranh luận nhạy cảm có thể dễ dàng bị phát tán ra ngoài qua mạng xã hội chỉ bằng ảnh chụp màn hình. Truyền thông nội bộ hiện đại vì vậy phải gánh vác thêm trách nhiệm quản trị rủi ro an ninh mạng và đào tạo văn hóa ứng xử trên không gian số cho nhân viên. Theo Tkalac Verčič, “quyền riêng tư, quyền kiểm soát và các vấn đề đạo đức liên quan đến khả năng truy cập dữ liệu là những hướng cần được quan tâm khi số hóa truyền thông nội bộ” (Tkalac Verčič et al., 2024, tr.8-9). Tính bảo mật không chỉ là vấn đề pháp lý hay kỹ thuật; nó đã trở thành một thành tố của văn hóa niềm tin.

3.2. Thảo luận

Từ các biến đổi của văn hóa doanh nghiệp nêu trên, có thể nhận diện một số thách thức chủ yếu mà truyền thông nội bộ phải đối mặt trong thời đại số như sau:

Một là, thách thức về tính xác thực của văn hóa. Trong truyền thông doanh nghiệp, thách thức về tính xác thực của văn hóa xuất hiện khi những giá trị bản sắc mà doanh nghiệp quảng bá ra bên ngoài không đồng nhất với thực tế trải nghiệm nội bộ hoặc bản chất cốt lõi của nền văn hóa đó. Khi doanh nghiệp có khả năng sản xuất một lượng lớn nội dung số, nguy cơ xuất hiện “văn hóa trình diễn” tăng lên. Doanh nghiệp có thể kể rất hay về các giá trị cốt lõi nhưng trải nghiệm của nhân viên lại ngược lại. Vì vậy, truyền thông nội bộ phải tìm cách thu hẹp khoảng cách giữa các lý tưởng được tuyên bố và những hành vi thực tế để văn hóa doanh nghiệp “không phải là những gì được nói đến trong các cuộc họp, mà là những gì được thực hiện hằng ngày trong công việc” (Nguyễn Thị Thu Hương, 2025).

Hai là, thách thức về niềm tin dữ liệu, quyền riêng tư và tình trạng quá tải thông tin. Số hóa làm tăng khả năng kết nối nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về quyền kiểm soát dữ liệu. Khi nhân viên cảm thấy mình đang bị theo dõi, họ có thể giảm mức độ cởi mở. Các dữ liệu từ nền tảng nội bộ về chủ đề được quan tâm, câu hỏi thường gặp hay mức tương tác có thể giúp tổ chức lắng nghe tốt hơn, nhưng cũng dễ bị đọc như công cụ giám sát. Bên cạnh đó, lập nhiều kênh và truyền thông một cách ồ ạt chưa chắc đã đem lại hiệu quả. Trọng tâm của truyền thông nội bộ số phải chuyển từ sản xuất nội dung để truyền tải thông tin sang truyền thông đồng kiến tạo, đề cao tính minh bạch và thúc đẩy sự tham gia có trách nhiệm của người lao động.

Ba là, thách thức về sự phân mảnh thông tin và suy giảm kết nối trực tiếp. Khi công nghệ phát triển, lực lượng lao động trở nên phân tán hơn thông qua sự phổ biến của các nền tảng, mô hình làm việc mới. Việc thiếu đi các tương tác trực tiếp hằng ngày khiến văn hóa tổ chức đối mặt với nguy cơ bị phai nhạt và suy yếu do thiếu không gian giao tiếp tự nhiên để truyền tải các giá trị, sứ mệnh và mục đích của tổ chức. Người làm truyền thông vì thế cần phát triển chiến lược truyền thông linh hoạt, đáp ứng được nhu cầu của nhiều nhóm khác nhau, song song với đó là tạo lập cơ hội, tổ chức các hoạt động tương tác để tăng cường mối quan hệ giữa nhân viên và gắn kết nhân viên với tổ chức.

Bốn là thách thức về năng lực mới của người làm truyền thông nội bộ. Có thể nói, công nghệ số đã buộc truyền thông nội bộ phải thay đổi cấp độ quản trị và đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với người làm truyền thông. Nếu trước đây chủ yếu là quản trị kênh (email, bản tin, họp mặt, ấn phẩm hay sự kiện…) thì hiện nay phải chuyển sang quản trị hệ sinh thái giao tiếp và trải nghiệm văn hóa. Người làm truyền thông nội bộ không chỉ cần kỹ năng viết và sản xuất nội dung. Họ cần hiểu cả dữ liệu, nền tảng, văn hóa tổ chức, quản trị rủi ro, AI, quyền riêng tư và phân tích hành vi của công chúng.

Tóm lại, từ một hệ thống văn hóa hình thành chủ yếu qua những tương tác trực tiếp và có mức độ kiểm soát tương đối cao của tổ chức, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, văn hóa doanh nghiệp đang dần biến chuyển trở thành một quá trình phân tán, đa trung tâm. Nhân viên không chỉ đơn thuần tiếp nhận văn hóa mà còn tham gia vào việc diễn giải và đồng kiến tạo nó. Do vậy, mục tiêu lớn nhất của truyền thông nội bộ không phải là làm sao để doanh nghiệp truyền được nhiều thông tin hơn, mà làm sao để công nghệ giúp tổ chức tạo ra những quan hệ giao tiếp có chất lượng hơn, những trải nghiệm văn hóa nhất quán hơn và một môi trường thực sự giúp nhân viên tham gia vào việc tạo dựng giá trị cho tổ chức.

Trên cơ sở ấy, tác giả đề xuất một khung định hướng cho hoạt động truyền thông nội bộ nhằm thúc đẩy văn hóa doanh nghiệp gồm năm thành tố liên kết. Thứ nhất, định hướng giá trị: xác định rõ những hành vi và nguyên tắc tổ chức muốn củng cố, tránh dừng ở khẩu hiệu. Thứ hai, thiết kế bao trùm: lựa chọn kênh, cách thức giao tiếp theo điều kiện công việc và nhu cầu của nhân viên, bảo đảm khả năng tiếp cận phù hợp với từng nhóm công chúng. Thứ ba, đối thoại có trách nhiệm: thiết lập cơ chế phản hồi hai chiều, giải trình và bảo vệ tiếng nói thiện chí. Thứ tư, quản trị công nghệ có đạo đức: minh bạch về dữ liệu, nói rõ dữ liệu nào được thu, dùng vào việc gì; chú ý giới hạn giám sát và kiểm soát các rủi ro mà công nghệ có thể gây ra. Thứ năm, đánh giá học hỏi: sử dụng dữ liệu định lượng và định tính để nhận diện khoảng cách giữa giá trị được tuyên bố với trải nghiệm và hành vi. Các thành tố này không nên được triển khai như năm chương trình tách biệt mà cần tạo thành một chu trình khép kín: giá trị định hướng thiết kế kênh; thiết kế kênh tạo điều kiện đối thoại; đối thoại tạo ra dữ liệu và hiểu biết; quản trị có trách nhiệm bảo vệ niềm tin; đánh giá giúp tổ chức điều chỉnh thực hành và củng cố giá trị. Nếu thiếu một thành tố, hệ thống dễ mất cân bằng.

4. Kết luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuyển đổi số đang làm thay đổi điều kiện tồn tại và tái tạo văn hóa doanh nghiệp ở cả ba cấp độ: biểu trưng trực quan, giá trị tuyên bố và quan niệm ngầm định. Cùng với lợi ích về tốc độ và khả năng kết nối, quá trình này cũng dẫn đến thách thức về tính xác thực của văn hóa, nguy cơ phân mảnh, quá tải thông tin, suy giảm kết nối trực tiếp và đặt ra những yêu cầu mới về năng lực của người làm truyền thông nội bộ.

Đóng góp lý luận của bài viết là đặt biến đổi văn hóa doanh nghiệp trong mối quan hệ tương tác với truyền thông nội bộ thời đại số. Cách tiếp cận xã hội - kỹ thuật cho thấy hiệu quả truyền thông không chỉ phụ thuộc vào tính năng của nền tảng, mà còn vào cấu trúc quan hệ, năng lực tham gia, chuẩn mực phản hồi và những giả định về quyền lực, niềm tin và trách nhiệm. Mô hình ba cấp độ văn hóa của Schein giúp lý giải vì sao biểu hiện số hiện đại không nhất thiết đồng nghĩa với chuyển đổi văn hóa sâu sắc: điều quyết định là liệu các giá trị được tuyên bố có được chuyển hóa thành hành vi và trải nghiệm lặp lại hay không.

Về căn bản, văn hóa số hình thành ở cách tổ chức vận hành các không gian tương tác: ai được nói, điều gì được lắng nghe, dữ liệu được dùng ra sao, lãnh đạo hiện diện thế nào. Nền văn hóa phù hợp với thời đại số vì vậy không phải nền văn hóa “số hóa nhất”, mà là nền văn hóa biết dung hòa công nghệ với tính người, tốc độ với chiều sâu, minh bạch với quyền riêng tư, tự do biểu đạt với trách nhiệm và kết nối trực tuyến với tương tác trực tiếp. Trong bức tranh ấy, truyền thông nội bộ chuyển từ vai trò chuyển tải thông tin sang vai trò kiến tạo môi trường văn hóa và năng lực thích ứng của tổ chức, và mọi thực hành truyền thông đều đồng thời là một thực hành văn hóa.

Giới hạn của nghiên cứu là mới dựa trên tài liệu thứ cấp và các trường hợp được công bố, chưa có dữ liệu thực địa để kiểm định khung đề xuất. Một số hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm khảo sát so sánh văn hóa của các doanh nghiệp Việt Nam theo ngành, quy mô và mô hình làm việc; khảo sát nhân viên để đánh giá mối liên hệ giữa trải nghiệm truyền thông nội bộ và mức độ thực hành các giá trị văn hóa; hoặc nghiên cứu đánh giá tác động của trợ lý AI nội bộ tới niềm tin của người lao động trong bối cảnh khung pháp lý về dữ liệu cá nhân đang ngày càng được quan tâm./.

Trích dẫn bài báo

Vũ Hạnh Ngân. Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số. Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông 2026, 32(11):—. DOI:https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html
Vũ Hạnh Ngân. Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số. Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, 2026, 32, —, https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html.
Vũ Hạnh Ngân (2026). Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số. Tập 32, Số 11 (2026), 32(11), —. https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html
Vũ Hạnh Ngân. Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số. Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, 2026, v. 32, n. 11, p. —. Disponível em: https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html.
Vũ Hạnh Ngân. "Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số." Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông 32, no. 11 (2026): —. https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html.
Vũ Hạnh Ngân (2026) 'Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số'. Tập 32, Số 11 (2026), 32(11), —. Available at: https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html.
Vũ Hạnh Ngân, "Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số," Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, vol. 32, no. 11, pp. —, 2026. [Online]. Available: https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html
Vũ Hạnh Ngân. "Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số." Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, vol. 32, no. 11, 2026, pp. —.
Vũ Hạnh Ngân. "Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số." Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông 32, no. 11 (2026): —. https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html.
Vũ Hạnh Ngân. Những biến đổi của văn hóa doanh nghiệp và thách thức đặt ra với truyền thông nội bộ trong thời đại số. Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông. 2026;32(11):—. Available from: https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/nhung-bien-doi-cua-van-hoa-doanh-nghiep-va-thach-thuc-dat-ra-voi-truyen-thong-noi-bo-trong-thoi-dai-so-p32192.html
Thống kê truy cập
Online: 140
Hôm nay: 2.529
Hôm qua: 244
Tổng: 9.377.041
Liên kết hữu ích