Quản lý thông tin phát ngôn của các cơ quan hành chính nhà nước Thành phố Hà Nội trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

1. Quản lý thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước trên báo mạng điện tử

Thông tin phát ngôn của các cơ quan hành chính nhà nước là một bộ phận đặc thù trong dòng chảy thông tin chính thống, được cung cấp bởi các cơ quan thuộc hệ thống hành pháp nhà nước nhằm truyền đạt quan điểm, chủ trương, chính sách và phản hồi chính thức tới báo chí, truyền thông và công chúng. Đây không chỉ là hoạt động truyền thông chính sách, mà còn là biểu hiện cụ thể của trách nhiệm giải trình, minh bạch hóa trong hoạt động quản lý nhà nước, góp phần định hướng dư luận xã hội và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân theo quy định của pháp luật.

Theo quy định tại Điều 38 của Luật Báo chí năm 2016, các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội có nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin được cung cấp. Đặc biệt, các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương đều phải cử người phát ngôn hoặc ủy quyền người phát ngôn, bảo đảm việc phát ngôn diễn ra định kỳ hoặc đột xuất tùy theo yêu cầu thực tiễn. Khung pháp lý này được cụ thể hóa bởi Nghị định số 09/2017/NĐ-CP ngày 09/02/2017 của Chính phủ, quy định rõ trách nhiệm, hình thức, quy trình và nguyên tắc phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với báo chí và truyền thông đại chúng.

Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy định, văn bản pháp lý nào giải thích rõ về thuật ngữ “ thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước”. Tuy nhiên, có thể hiểu: thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước là thông tin do cơ quan hành chính nhà nước cung cấp chính thức cho báo chí và công chúng thông qua người phát ngôn hoặc hình thức phát ngôn được ủy quyền.

Thông tin phát ngôn có thể được truyền tải thông qua các hình thức như: tổ chức họp báo, gửi thông cáo báo chí, trả lời phỏng vấn, đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan, phát biểu trong các hội nghị, hoặc phản hồi chính thức với báo chí khi có yêu cầu. Nội dung thông tin phát ngôn rất phong phú, song thường tập trung vào một số nhóm chủ yếu như: (1) Công bố chủ trương, chính sách, văn bản pháp luật mới ban hành; (2) Giải trình các vấn đề “nóng” thu hút sự quan tâm của xã hội; (3) Phản hồi hoặc cải chính thông tin sai lệch, bịa đặt; (4) Cung cấp thông tin trong các tình huống khẩn cấp (dịch bệnh, thiên tai, sự cố an ninh...); (5) Định kỳ báo cáo kết quả hoạt động quản lý, điều hành của ngành, địa phương. Đặc điểm nổi bật của thông tin phát ngôn là tính chính thống, tính pháp lý, tính định hướng cao, và thường gắn liền với trách nhiệm của người đứng đầu hoặc người được ủy quyền.

Thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động quản lý và truyền thông chính sách, bởi đây chính là kênh giao tiếp chính thống giữa cơ quan công quyền với nhân dân, thể hiện tinh thần công khai, minh bạch trong điều hành nhà nước. Việc phát ngôn đúng lúc, đúng nội dung và đúng thẩm quyền không chỉ góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân theo quy định tại Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, mà còn là cơ sở để định hướng dư luận xã hội, phản bác kịp thời các thông tin sai lệch, tin giả, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với hệ thống chính trị.

Theo điều 4, Nghị định số 09/2017/NĐ-CP, ngày 9/2/2017 của Chính phủ quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước, quy định:

“Điều 4. Hình thức phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí gồm: 1. Tổ chức họp báo; 2. Đăng tải nội dung phát ngôn và cung cấp thông tin trên Cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc trang mạng xã hội chính thức của cơ quan hành chính nhà nước; 3. Phát ngôn trực tiếp hoặc trả lời phỏng vấn của nhà báo, phóng viên; 4. Gửi thông cáo báo chí, nội dung trả lời cho cơ quan báo chí, nhà báo, phóng viên bằng văn bản hoặc qua thư điện tử; 5. Cung cấp thông tin qua trao đổi trực tiếp hoặc tại các cuộc giao ban báo chí do Trung ương, địa phương tổ chức khi được yêu cầu; 6. Ban hành văn bản đề nghị cơ quan báo chí đăng, phát phản hồi, cải chính, xin lỗi nội dung thông tin trên báo chí.”

Như vậy, thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN trên BMĐT là một trong những hình thức phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí cơ bản và quan trọng nhất. Thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN trên BMĐT có những đặc điểm nổi bật, phản ánh rõ vai trò của báo chí số trong truyền thông chính sách hiện đại. Qua nghiên cứu của tác giả, thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN trên BMĐT có những đặc điểm sau:

Trước hết, đó là tính thời sự cao, thể hiện qua việc thông tin thường được đăng tải rất nhanh chóng ngay sau các buổi họp báo, thông cáo báo chí hoặc phát biểu chính thức của người phát ngôn. Thứ hai, đó là tính phổ biến rộng rãi, nhờ đặc trưng lan tỏa mạnh mẽ và không bị giới hạn bởi không gian địa lý của môi trường mạng, giúp công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào. Thứ ba, thông tin phát ngôn trên BMĐT có sự đa dạng về hình thức, không chỉ thể hiện qua văn bản mà còn tích hợp ảnh, video phát biểu, đồ họa thông tin hoặc trích dẫn trực tiếp, giúp tăng hiệu quả truyền đạt và mức độ tiếp nhận. Cuối cùng, yếu tố cốt lõi làm nên độ tin cậy của thông tin phát ngôn là tính chính thống và tính pháp lý, thể hiện qua việc các BMĐT thường trích dẫn đầy đủ tên, chức danh, đơn vị công tác và nội dung lời phát biểu, đảm bảo căn cứ pháp lý và trách nhiệm phát ngôn rõ ràng trước công chúng.

Từ những khái niệm liên quan và từ sự phân tích trên, có thể hiểu “quản lý thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước trên báo mạng điện tử” có thể hiểu “là quá trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát của chủ thể quản lý với đối tượng quản lý về các hoạt động thu thập, xử lý, đăng tải các thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN các báo mạng điện tử nhằm đạt hiệu quả đề ra”. Đây là một bộ phận trong công tác quản lý nội dung thông tin báo chí nói chung, nhưng có tính chất đặc thù bởi liên quan trực tiếp đến các chủ thể quyền lực nhà nước và gắn với trách nhiệm định hướng dư luận xã hội.

2. Thực trạng quản lý thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước trên báo mạng điện tử

Qua khảo sát năm 2024, nhìn chung việc quản lý thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN ở thành phố Hà Nội trên BMĐT đều có sự tham gia quản lý ở các cấp quản lý từ vĩ mô đến vi mô.

Ở cấp độ vĩ mô: UBND thành phố Hà Nội chịu trách nhiệm quản lý hoạt động báo chí trên địa bàn, trong đó có việc chỉ đạo thực hiện quy chế phát ngôn. Sở Văn hóa - Thể thao (trong thời gian khảo sát là Sở Thông tin và Truyền thông) là cơ quan tham mưu, đầu mối giúp UBND Thành phố theo dõi, hướng dẫn các cơ quan hành chính thực hiện đúng quy định về phát ngôn cho báo chí, đồng thời giám sát nội dung thông tin báo chí để kịp thời chấn chỉnh nếu có vi phạm. Bên cạnh đó, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội cũng đóng vai trò quan trọng trong định hướng tuyên truyền, thường xuyên chỉ đạo về nội dung thông tin đối với báo chí Thủ đô, bao gồm cả thông tin liên quan phát ngôn của cơ quan nhà nước.

Cụ thể, để quản lý hoạt động phát ngôn và thông tin báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn Thành phố, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND ngày 05/9/2018 của UBND thành phố Hà Nội  về việc ban hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội. Quy chế bao gồm 3 chương và 12 điều, áp dụng đối với các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội, gồm: UBND Thành phố; các cơ quan chuyên môn thuộc UBND Thành phố và các tổ chức cấp tỉnh thuộc cơ quan trung ương được tổ chức theo ngành dọc đặt tại Hà Nội; UBND quận, huyện, thị xã và UBND xã, phường, thị trấn; cơ quan báo chí, nhà báo và tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động báo chí trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Đối với Sở Thông tin và Truyền thông (TT&TT) Hà Nội, trong thời gian khảo sát năm 2024, Sở TT&TT đã tham mưu, xây dựng 13 Kế hoạch hoạt động, tuyên truyền, cung cấp thông tin. Năm 2024, Sở TT&TT tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đơn vị của Thành phố chủ động cung cấp nội dung tuyên truyền cho các cơ quan báo chí (dưới nhiều hình thức như: Cổng thông tin điện tử Sở; email công vụ, mạng xã hội: zalo, facebook…). Tổng cộng năm 2024, Sở TT&TT đã ban hành 105 văn bản đề nghị các cơ quan báo chí thành phố Hà Nội, các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương phối hợp; chỉ đạo hệ thống thông tin cơ sở tuyên truyền 733 nội dung từ các chương trình, văn bản, kế hoạch, thông tin chỉ đạo, điều hành của Thành ủy và UBND Thành phố về các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội, đặc biệt là các nội dung liên quan các hoạt động phát triển kinh tế, văn hóa xã hội trên địa bàn Thành phố. Tiếp tục duy trì cung cấp thông tin tại 02 chuyên mục “Thông tin báo chí” và “Thông tin cơ sở” trên Cổng thông tin điện tử của Sở.

Hằng ngày, Sở TT&TT vẫn tiếp tục thực hiện công tác điểm tin (qua tổng hợp thông tin báo chí, trang tin điện tử tổng hợp, mạng xã hội) và gửi nội dung thông tin, vụ việc báo chí phản ánh đề nghị Giám đốc, Thủ trưởng các Sở, ban, ngành; Chủ tịch UBND các quận, huyện, thị xã chủ động kiểm tra, trả lời báo chí theo quy định; thường xuyên trao đổi, hướng dẫn các đơn vị trên địa bàn Thành phố những vấn đề liên quan đến công tác phát ngôn và xử lý thông tin báo chí theo đúng quy định pháp luật.

Các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội vừa là chủ thể phát ngôn, vừa trực tiếp quản lý thông tin phát ngôn trong phạm vi của mình. Theo Nghị định 09/2017/NĐ-CP, mỗi cơ quan hành chính từ trung ương đến địa phương đều phải chỉ định người phát ngôn chính thức, có trách nhiệm cung cấp thông tin định kỳ và đột xuất cho báo chí. Người đứng đầu các sở, ban, ngành, UBND quận huyện chịu trách nhiệm về nội dung phát ngôn và phối hợp điều chỉnh khi có sai lệch, qua đó đảm bảo tính chính xác và thống nhất của thông tin “đầu ra” trước khi truyền tải trên báo chí. Trong năm 2024, các cơ quan HCNN thành phố Hà Nội tiếp tục thực hiện nghiêm túc Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND ngày 05/9/2018, chủ động thực hiện phát ngôn và cung cấp thông tin theo đúng quy định. Thông tin được cung cấp dưới nhiều hình thức: đăng tải trên Cổng thông tin điện tử thành phố và các sở, ngành, quận, huyện; gửi email công vụ; thông báo qua mạng xã hội (zalo, facebook); tổ chức họp báo, gửi thông cáo, trả lời phỏng vấn... Đặc biệt, các cơ quan HCNN đã chủ động phối hợp với báo chí trong việc đặt tin, bài tuyên truyền về các chủ trương, chính sách mới, hoạt động điều hành và các sự kiện quan trọng của Thành phố, góp phần tăng cường tính minh bạch và định hướng dư luận hiệu quả.

Ở cấp độ vi mô quản lý của các cơ quan BMĐT. Khảo sát tại 03 BMĐT là Báo Hà Nội mới (hanoimoi.vn), Báo Kinh tế và Đô thị (kinhtedothi.vn) và Báo Tuổi trẻ Thủ đô (tuoitrethudo.vn), cho thấy chủ thể quản lý là Ban biên tập các báo đều nhận thức rõ tầm quan trọng của chủ đề thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN trên địa bàn Thành phố và việc quản lý thông tin này trên ấn phẩm điện tử của mình. Từ việc nhận thức rõ tầm quan trọng và nhằm tổ chức sản xuất, quản lý thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN ở TP Hà Nội một cách hiệu quả nhất, trong thời gian qua, chủ thể quản lý là lãnh đạo tòa soạn tại 03 BMĐT này đã xây dựng quy trình quản lý theo tôn chỉ, mục đích rõ ràng.

Đối với các tác phẩm báo chí mang nội dung thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN ở thành phố Hà Nội được đăng tải trên 03 BMĐT diện khảo sát là hanoimoi.vn, kinhtedothi.vn, tuoitrethudo.vn tác giả tập trung khảo sát các tác phẩm được xuất bản từ tháng 01/2024-12/2024. Đây là khoảng thời gian đủ để tác giả khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN ở thành phố Hà Nội trên 03 BMĐT diện khảo sát. Đồng thời, trong năm 2024, các cơ quan HCNN ở thành phố Hà Nội đã tích cực phối hợp với các cơ quan báo chí trong đó có 03 BMĐT diện khảo sát triển khai công tác tuyên truyền các nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố; thực hiện tốt công tác tuyên truyền thường xuyên (về chủ trương đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thông tin về các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Thành ủy-HĐND-UBND Thành phố trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng; các chính sách phát triển kinh tế - xã hội theo chủ đề công tác năm 2024 của Thành phố) và đột xuất (như công tác phòng chống và khắc phục hậu quả cơn bão số 3 (Yagi); Lễ tang đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng); phối hợp với các cơ quan báo chí Thành phố, các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương thực hiện tuyên truyền các ngày lễ lớn, sự kiện trọng đại, các hoạt động kỷ niệm của Thủ đô và đất nước đặc biệt là sự kiện kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2025).

Đặc biệt, ngày 28/6/2024, tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2025 (trong đó có 5 nội dung có hiệu lực thi hành từ 01/7/2025) đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, đặc biệt tại Hà Nội - nơi trực tiếp chịu tác động và đồng thời là chủ thể thực thi luật. Với 7 chương và 54 điều, luật này không chỉ kế thừa các quy định từ Luật Thủ đô năm 2012 tạo hành lang pháp lý để Hà Nội “cất cánh” phát triển với vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia và đầu tàu phát triển vùng thủ đô.

Trước những tác động lớn lao đó, việc truyền thông chính sách liên quan đến Luật Thủ đô trên báo mạng điện tử đã được các cơ quan báo chí đặc biệt quan tâm. Trong đó, các phát ngôn chính thức từ lãnh đạo UBND Thành phố, Sở Tư pháp, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Quy hoạch - Kiến trúc… về ý nghĩa, định hướng thực hiện Luật Thủ đô mới đã được trích dẫn, khai thác và phản ánh kịp thời trên ba báo điện tử thuộc diện khảo sát.

Cụ thể, Báo Kinh tế và Đô thị (kinhtedothi.vn) là cơ quan tích cực nhất trong việc thông tin phát ngôn từ các cơ quan HCNN về Luật Thủ đô. Trong bài viết “Luật Thủ đô 2024: khai thác sức mạnh tổng hợp, liên kết vùng hiệu quả” (16/8/2024), báo đã dẫn lời nhiều chuyên gia và lãnh đạo địa phương về việc Luật Thủ đô sẽ giúp Hà Nội chủ động hơn trong huy động vốn, triển khai các dự án chiến lược như đường Vành đai 4, các tuyến đường sắt đô thị, hay khu vực đô thị sáng tạo phía Bắc sông Hồng. Đây là ví dụ điển hình cho nhóm bài có nội dung phát ngôn từ cơ quan HCNN kết hợp bình luận chuyên gia để làm rõ nội dung chính sách. Báo Tuổi trẻ Thủ đô (tuoitrethudo.vn) cũng đã đăng tải các phát ngôn định hướng từ cơ quan HCNN dưới góc nhìn “chính quyền hành động, hướng tới người dân”. Trong bài viết “Luật Thủ đô: Tạo bứt phá, động lực để Hà Nội cất cánh” (28/11/2024), báo trích dẫn đánh giá của lãnh đạo thành phố và của một số địa phương ở Hà Nội về vai trò của Luật trong việc cải cách hành chính, phân quyền mạnh mẽ hơn cho quận/huyện, qua đó nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân và xã hội.

Đối với Báo Hà Nội mới (hanoimoi.vn), với vai trò là cơ quan ngôn luận của Thành ủy Hà Nội, tờ báo đã chủ động mở nhiều đợt tuyên truyền chuyên đề, tổ chức tuyến bài có hệ thống, phản ánh liên tục các phát ngôn, chỉ đạo và hành động của lãnh đạo thành phố, cũng như các cơ quan chuyên môn trong việc triển khai thi hành luật. Tiêu biểu, trong bài “Hà Nội mở đợt tuyên truyền cao điểm về Luật Thủ đô” (T9/2024), báo đã đưa thông tin phát ngôn từ đại diện Sở Tư pháp Hà Nội về kế hoạch truyền thông, phổ biến nội dung Luật Thủ đô đến toàn bộ hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân. Bài viết nhấn mạnh vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong việc “biến luật thành hành động”, với sự vào cuộc đồng bộ từ các sở, ban, ngành. Nhiều bài thể hiện rõ vai trò truyền tải thông tin phát ngôn chính thống từ các cơ quan hành chính nhà nước, như: “HĐND thành phố Hà Nội dự kiến tổ chức 2 kỳ họp chuyên đề triển khai thi hành Luật Thủ đô 2024”(13/9/2024), hay “Chủ tịch UBND thành phố Trần Sỹ Thanh là Tổ trưởng triển khai thi hành Luật Thủ đô” (21/8/2024).

 Các bài viết trên cho thấy, các BMĐT không chỉ làm tốt vai trò đưa tin, mà còn đóng vai trò định hướng dư luận, kết nối giữa chủ thể chính sách với công chúng, thông qua hình thức phát ngôn từ lãnh đạo cấp cao  như Chủ tịch UBND Thành phố, Phó Chủ tịch HĐND, lãnh đạo các sở ngành được trích dẫn đầy đủ và chính xác.

Trong khoảng thời gian khảo sát từ 1/2024-12/2024, tác giả đã tiến hành lựa chọn khảo sát 698 tác phẩm báo chí trực tiếp mang các thông tin về phát ngôn của các cơ quan HCNN trên 03 BMĐT trong diện khảo sát, trong đó:

- Báo điện tử Hà Nội mới (hanoimoi.vn): 293 tác phẩm, chiếm khoảng 42% tổng số tác phẩm khảo sát.

- Báo điện tử Kinh tế và Đô thị (kinhtedothi.vn): 244 tác phẩm, chiếm khoảng 35%.

- Báo điện tử Tuổi Trẻ Thủ đô (tuoitrethudo.vn): 161 tác phẩm, chiếm khoảng 23%.

Tỷ lệ cụ thể số lượng bài viết trên các báo chí điện tử như sau:

Theo đó:

Nhóm 1 - Phát ngôn công bố chủ trương, chính sách, văn bản pháp luật mới ban hành (209 bài, 29,9%) là nhóm chiếm tỷ lệ cao nhất, thể hiện vai trò trung tâm của báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử (BMĐT), trong việc truyền tải thông tin chính sách từ chính quyền tới người dân. Các bài viết thường bám sát nội dung từ kỳ họp HĐND, văn bản chỉ đạo của UBND hoặc thông cáo từ sở, ngành. Tuy nhiên, nhiều bài còn hành chính hóa, thiếu tính dẫn giải hoặc ví dụ minh họa cụ thể, khiến chính sách trở nên khô khan, khó tiếp cận với độc giả đại chúng.

Nhóm 2 - Phát ngôn giải trình các vấn đề “nóng” (195 bài, 27,9%) phản ánh rõ vai trò của BMĐT trong việc phản biện, điều tiết thông tin và xử lý khủng hoảng truyền thông. Nội dung thường xoay quanh các vấn đề dân sinh như môi trường, y tế, giáo dục, giao thông…, với phát ngôn từ lãnh đạo sở, ngành. Nhóm này có tác động lớn tới dư luận xã hội, thể hiện tinh thần cầu thị và minh bạch của chính quyền. Tuy vậy, vẫn có bài viết né tránh nguyên nhân cốt lõi hoặc trích dẫn phát ngôn chưa rõ trách nhiệm, thiếu cam kết cải thiện.

Nhóm 3 - Phản hồi, cải chính thông tin sai lệch (98 bài, 14,0%) thể hiện nỗ lực của cơ quan HCNN trong sử dụng báo chí để bác bỏ tin giả, tin sai. Các bài thường ngắn, tập trung phản hồi cụ thể với phát ngôn chính thức từ cơ quan chức năng. Tuy nhiên, phản hồi thường chậm, ít tạo hiệu ứng lan tỏa và hình thức thể hiện còn đơn điệu, dễ bị chìm giữa luồng thông tin hỗn loạn trên mạng xã hội.

Nhóm 4 - Phát ngôn trong các tình huống khẩn cấp (70 bài, 10,0%) có số lượng thấp nhưng đòi hỏi cao về tốc độ và độ chính xác. Các bài viết thường phản ánh sự cố như cháy nổ, dịch bệnh, thiên tai… với phát ngôn từ lãnh đạo UBND hoặc sở ngành. Nội dung nhóm này góp phần điều hướng thông tin, trấn an dư luận, thể hiện hình ảnh chính quyền năng động. Tuy nhiên, không phải tòa soạn nào cũng đáp ứng yêu cầu cao về nghiệp vụ hiện trường hoặc khai thác đa chiều, nhiều báo còn phụ thuộc vào thông cáo báo chí.

Nhóm 5 - Phát ngôn trong các báo cáo định kỳ (126 bài, 18,1%) là nhóm phản ánh sự hiện diện thường xuyên của cơ quan HCNN trong thông tin tổng kết hoạt động quản lý, điều hành. Mặc dù thể hiện tinh thần trách nhiệm và công khai kết quả thực hiện nhiệm vụ, nhưng nhiều bài viết vẫn nặng tính hành chính, thiếu phân tích, so sánh và không hấp dẫn về hình thức trình bày, khiến hiệu quả truyền thông chính sách chưa cao.

Qua khảo sát thực trạng tại 03 BMĐT diện khảo sát, có thể nhận thấy công tác quản lý thông tin phát ngôn của các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội trên báo mạng điện tử đã đạt được một số kết quả tích cực đáng ghi nhận.

Một là, hoạt động quản lý thông tin phát ngôn được tổ chức chặt chẽ giúp các cơ quan báo mạng điện tử phát huy vai trò là kênh truyền tải thông tin chính thống, công cụ công bố phát ngôn gián tiếp của chính quyền, đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong truyền thông chính sách tới người dân. Nhờ các cơ chế quản lý rõ ràng, các tòa soạn có thể đảm bảo nội dung phát ngôn không bị sai lệch, không gây hiểu nhầm trong quá trình tiếp nhận thông tin từ cơ quan hành chính.

Ông Nguyễn Việt Hùng, nguyên Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông thành phố Hà Nội đánh giá “Báo mạng điện tử là “cánh tay nối dài” giúp các cơ quan hành chính tiếp cận người dân một cách nhanh chóng, hiệu quả và minh bạch. Với đặc trưng tốc độ cập nhật cao, khả năng tương tác và lan tỏa lớn, báo mạng điện tử đã trở thành kênh thông tin chiến lược giúp các cơ quan nhà nước thực thi trách nhiệm giải trình và thúc đẩy quản trị công khai. Báo mạng còn đóng vai trò “trung gian lọc nhiễu”, giúp xác thực và định hình thông tin trước sự lây lan nhanh chóng của tin giả, tin sai trên mạng xã hội. Trong các tình huống khẩn cấp như phòng, chống dịch Covid-19 hay xử lý thông tin gây hiểu nhầm về chính sách công - báo mạng điện tử đã thể hiện rõ năng lực dẫn dắt thông tin chính thống.”

Hai là, công tác quản lý thông tin phát ngôn tại các tòa soạn được thực hiện nghiêm túc theo đúng các quy định pháp luật hiện hành. Các báo đều tuân thủ quy định của Luật Báo chí 2016, Nghị định 09/2017/NĐ-CP của Chính phủ, cũng như Quyết định 21/2018/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội. 

Ba là, cơ chế phối hợp giữa các tòa soạn và cơ quan hành chính được thiết lập và từng bước phát huy hiệu quả. Nhờ duy trì đều đặn các buổi giao ban báo chí hằng tuần và các kênh thông tin chính thức giữa sở, ngành và báo chí, các báo mạng điện tử như Hà Nội mới, Kinh tế và Đô thị, Tuổi Trẻ Thủ đô thường xuyên tiếp cận nguồn phát ngôn chính thống. Sự chủ động trong phối hợp giữa hai bên đã giúp báo chí cập nhật nhanh, chính xác những thông tin mang tính định hướng dư luận, đặc biệt trong các thời điểm nhạy cảm như dịch bệnh, thiên tai, các sự kiện chính trị lớn.

Bốn là, các cơ quan báo mạng điện tử đã chủ động nâng cao năng lực quản lý nội bộ về thông tin phát ngôn.

Ba báo khảo sát đều thiết lập quy trình tác nghiệp bài bản, nhiều lớp duyệt nội dung như đã trình bày. Đội ngũ phóng viên theo dõi mảng thời sự - chính trị của các báo có kinh nghiệm, quan hệ rộng, qua đó dễ dàng tiếp cận các đầu mối thông tin ngay khi cần. Điểm mạnh này giúp báo chí không hoàn toàn thụ động chờ cơ quan nhà nước cung cấp, mà có thể chủ động liên hệ, đặt câu hỏi yêu cầu phát ngôn khi có vấn đề phát sinh.

Năm là, nhận thức của đội ngũ quản lý và phóng viên về tầm quan trọng của thông tin phát ngôn ngày càng được nâng cao. Tổng Biên tập, lãnh đạo các tòa soạn đều xác định đây là lĩnh vực thông tin nhạy cảm, cần được kiểm soát chặt chẽ, chính xác và có định hướng rõ ràng. Phóng viên và biên tập viên được đào tạo và thường xuyên quán triệt nguyên tắc: nhanh nhưng phải đúng, đảm bảo thông tin phát ngôn khi đăng tải không làm méo mó chủ trương, chính sách của cơ quan nhà nước, đồng thời vẫn thu hút và phục vụ tốt nhu cầu tiếp cận thông tin của công chúng.

Bên cạnh những nỗ lực tích cực từ cả phía cơ quan HCNN và cơ quan báo chí trong việc cung cấp, tiếp nhận và xử lý thông tin phát ngôn, thực tiễn tại thành phố Hà Nội cho thấy các cơ quan BMĐT vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định trong quản lý dòng thông tin này.

Thứ nhất, quy trình nội bộ xử lý thông tin phát ngôn còn thiếu chuẩn hóa, đồng bộ giữa các báo. Mỗi cơ quan báo chí thường có quy chế tác nghiệp riêng, tuy nhiên chưa có hệ quy chuẩn chung về cách tiếp cận, xác minh và biên tập thông tin phát ngôn từ cơ quan nhà nước. Điều này dẫn đến rủi ro trong việc trích dẫn sai hoặc làm sai lệch ý nghĩa của phát ngôn chính thức.

Nhà báo Đỗ Hữu Hoài, Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng – Nội chính, Báo Hà Nội Mới, nhận định: “Thực tế cho thấy hiện chưa có một bộ quy chuẩn tác nghiệp thống nhất về xử lý thông tin phát ngôn giữa các cơ quan báo chí và giữa các cơ quan báo chí với các cơ quan hành chính nhà nước, nhất là trong bối cảnh truyền thông số phát triển nhanh. Mỗi tòa soạn hiện đang áp dụng quy trình nội bộ khác nhau, dẫn đến việc tiếp cận, xác minh, trích dẫn và biên tập phát ngôn hành chính còn thiếu đồng bộ. Điều này khiến việc truyền tải thông tin dễ xảy ra sai lệch, cả về ngữ nghĩa lẫn ngữ cảnh, nhất là khi người phát ngôn chưa thể hiện rõ thông điệp. Báo Hà Nội Mới hiện nay đã chủ động ban hành quy trình hai vòng duyệt đối với các tin, bài có yếu tố phát ngôn, nhưng rõ ràng vẫn cần một hành lang kỹ thuật và pháp lý chung từ cơ quan quản lý báo chí để chuẩn hóa toàn hệ thống”.

Thứ hai, kỹ năng xử lý phát ngôn và khai thác thông tin chính sách của phóng viên còn hạn chế. Nhiều phóng viên theo dõi mảng thời sự - chính trị không được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân tích chính sách công, đọc hiểu văn bản pháp luật hoặc phỏng vấn phát ngôn viên. Điều này khiến bài viết dễ bị hành chính hóa, nghèo tính phản biện, hoặc hiểu sai tinh thần của phát ngôn gốc. Trong nhiều trường hợp, phóng viên không phân biệt được ranh giới giữa phát ngôn chính thức (có thẩm quyền, mang tính tuyên bố chính sách) và phát ngôn cá nhân (ý kiến tham khảo, nhận định chủ quan), dẫn đến việc trích dẫn không chính xác trên mặt báo.

Thứ ba, vẫn còn tình trạng giật tít sai lệch, làm méo mó nội dung phát ngôn. Trong cuộc cạnh tranh về lượt truy cập, không ít cơ quan báo mạng điện tử đã đặt tiêu đề gây hiểu nhầm, cắt nghĩa phát ngôn theo hướng giật gân để thu hút độc giả. Hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức báo chí mà còn làm suy giảm niềm tin của các cơ quan HCNN khi hợp tác với báo chí. Mặc dù các cơ quan BMĐT trong diện khảo sát đã kiểm soát tốt tình trạng này, nhưng theo khảo sát, một số bài viết của các báo khác vẫn có hiện tượng “đánh tráo khái niệm” giữa nội dung phát ngôn và ý kiến xã hội.

Thứ tư, còn tồn tại tâm lý “né tránh” khi tiếp cận thông tin phát ngôn từ cơ quan HCNN. Một số phóng viên và tòa soạn e ngại va chạm với cơ quan quản lý nên có xu hướng đưa tin an toàn, tránh khai thác sâu hoặc phản biện các phát ngôn không hợp lý. Hậu quả là thông tin tuy chính thống nhưng lại thiếu chiều sâu và sức thuyết phục. Điều này khiến báo mạng điện tử không phát huy được vai trò phản biện xã hội trong quá trình truyền thông chính sách.

Nhà báo Nguyễn Thu Phương, Trưởng ban Thời sự - Bạn đọc, báo Tuổi Trẻ Thủ Đô chia sẻ: “Một số cơ quan hành chính chưa thực sự coi trọng vai trò phát ngôn và truyền thông chính sách. Người phát ngôn được phân công kiêm nhiệm, thiếu thời gian, chưa có kỹ năng truyền thông, dẫn đến việc cung cấp thông tin còn lúng túng, dè dặt, hoặc quá thận trọng. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong nội bộ chính quyền còn chưa nhịp nhàng. Có những vụ việc liên quan đến nhiều ngành (ví dụ như dự án treo, giải phóng mặt bằng, sự cố môi trường...) nhưng không có cơ quan đầu mối thống nhất cung cấp thông tin, khiến báo chí khó tiếp cận góc nhìn toàn diện.”

3. Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị thông tin phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước Thành phố Hà Nội trên báo mạng điện tử

3.1. Đối với các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội

Một là, cần chủ động, chuyên nghiệp hóa hoạt động phát ngôn và cung cấp thông tin báo chí. Các cơ quan HCNN thành phố Hà Nội cần xem phát ngôn không chỉ là nghĩa vụ hành chính mà là công cụ truyền thông chính sách mang tính chiến lược. Mỗi đơn vị nên xây dựng kế hoạch phát ngôn định kỳ, thiết lập nhóm phụ trách truyền thông, và phân công rõ ràng người phát ngôn cũng như cơ chế ủy quyền phát ngôn theo quy định của Nghị định 09/2017/NĐ-CP và Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội.

Hai là, tăng cường đào tạo người phát ngôn và cán bộ hỗ trợ truyền thông.  Nên tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng truyền thông, kỹ năng phát ngôn và giao tiếp với báo chí, kỹ năng xử lý khủng hoảng truyền thông, xây dựng thông cáo báo chí, kỹ năng trả lời phỏng vấn... cho đội ngũ làm nhiệm vụ phát ngôn, đặc biệt tại các sở, quận, huyện, nơi thường xuyên phát sinh sự kiện sự vụ.

Ba là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phát ngôn. Tăng cường sử dụng nền tảng số như cổng thông tin điện tử, fanpage chính thức của cơ quan hành chính để công bố nhanh chóng, công khai, minh bạch các thông tin phát ngôn. Đồng thời, xây dựng kho lưu trữ phát ngôn công khai giúp báo chí dễ tiếp cận và đối chiếu.

Bốn là, tăng cường phối hợp với cơ quan báo chí: Cần xây dựng cơ chế phối hợp định kỳ giữa người phát ngôn và đại diện các báo mạng điện tử thông qua họp báo chuyên đề, tọa đàm chính sách, chia sẻ thông tin nhằm tạo dựng niềm tin, giảm hiểu nhầm và nâng cao chất lượng truyền thông chính sách.

3.2. Đối với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí

- Rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý về phát ngôn và truyền thông chính sách trên môi trường số: Bổ sung hướng dẫn chi tiết về quy trình phát ngôn trên nền tảng mạng xã hội, chế tài xử lý việc phát ngôn không đúng thẩm quyền hoặc thông tin gây hiểu nhầm khi báo chí dẫn lại.

- Tổ chức thanh tra, kiểm tra chuyên đề về phát ngôn báo chí của các cơ quan hành chính: Qua đó kịp thời chấn chỉnh tình trạng phát ngôn thiếu thống nhất, chậm trễ hoặc né tránh trách nhiệm phát ngôn, đặc biệt trong các vụ việc có tính chất nhạy cảm.

- Hỗ trợ xây dựng năng lực truyền thông chính sách cho cán bộ hành chính và báo chí: Sở Văn hóa - Thể thao, các cơ quan HCNN trên địa bàn TP. Hà Nội và các cơ quan báo mạng điện tử cần phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam và các trường đại học chuyên ngành tổ chức các chương trình tập huấn cho người phát ngôn, phóng viên chính sách, biên tập viên phụ trách dòng phát ngôn.

- Thúc đẩy cơ chế phối hợp liên ngành: Kết nối giữa các cơ quan quản lý báo chí, thông tin truyền thông, cải cách hành chính và chính quyền địa phương nhằm tạo dựng một cơ chế điều phối đồng bộ, xuyên suốt và có hiệu lực trong phát ngôn chính sách.

- Ngoài ra, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho Trung tâm Báo chí Thủ đô, như bảo đảm kinh phí, trang thiết bị ghi hình, cơ sở họp hội nghị báo chí hiện đại. Qua đó, tạo điều kiện cho hoạt động tác nghiệp của phóng viên được thuận lợi, đáp ứng yêu cầu thông tin quy mô lớn trên báo mạng.

3.3. Đối với các cơ quan báo mạng điện tử

- Chuyên môn hóa đội ngũ sản xuất thông tin phát ngôn: Lãnh đạo, Ban biên tập các tòa soạn báo mạng điện tử cần bố trí phóng viên, biên tập viên có kiến thức luật hành chính, hiểu biết chính sách công để đảm trách chuyên mục phát ngôn - chính sách. Các báo mạng điện tử nên thành lập tổ hoặc ban theo dõi và xử lý tin bài phát ngôn của các cơ quan hành chính.

- Xây dựng quy trình biên tập riêng cho dòng thông tin phát ngôn: Ban biên tập tòa soạn nên thiết lập quy trình hai vòng duyệt, đảm bảo bài viết dẫn phát ngôn phải đầy đủ bối cảnh, nguồn gốc, và đúng tinh thần văn bản. Đồng thời, cần phân biệt rõ ràng giữa phát ngôn chính thức và tin dẫn lại, tránh suy diễn gây hiểu nhầm.

- Đầu tư công nghệ hỗ trợ tác nghiệp: Ứng dụng AI, hệ thống CMS nâng cao, công cụ phân tích dữ liệu để nhanh chóng phát hiện, theo dõi và xử lý thông tin phát ngôn. Đồng thời, tích hợp kênh phản hồi của độc giả để tăng tính tương tác và phát hiện các phản ứng xã hội không mong muốn.

- Chú trọng tuân thủ các quy định của pháp luật và đạo đức nghề nghiệp trong khai thác phát ngôn: Các cơ quan báo mạng điện tử khi đăng tải thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN ở TP Hà Nội cần phải tuân thủ các quy định của pháp luật như Luật Báo chí 2016, Nghị định số 09/2017/NĐ-CP, ngày 9/2/2017 của Chính phủ quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước và Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND ngày 05/9/2018 của UBND TP Hà Nội về việc ban hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội cũng như 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo do Hội Nhà báo Việt Nam ban hành. Trong đó, các cơ quan BMĐT cần tuyệt đối không trích dẫn sai lệch, giật tít gây hiểu lầm, hay khai thác phát ngôn theo hướng giật gân. Cần xây dựng bộ quy tắc nội bộ về đạo đức trích dẫn và xử lý thông tin công vụ, đặc biệt trong những vụ việc dễ gây tranh luận xã hội.

3. 4. Đối với đội ngũ cán bộ, người làm báo

- Nâng cao nhận thức chính trị và hiểu biết pháp lý về phát ngôn hành chính: Người làm báo, đặc biệt là những phóng viên phụ trách chính trị - hành chính, nội chính cần thường xuyên cập nhật kiến thức về quy định phát ngôn, quyền và trách nhiệm của người phát ngôn, cũng như nội dung các chính sách mới ban hành.

- Rèn luyện kỹ năng phân tích chính sách, giải thích quy định và truyền thông hóa phát ngôn: Không chỉ tường thuật nguyên văn, người làm báo cần biết đặt phát ngôn trong bối cảnh xã hội, giúp độc giả hiểu được logic chính sách, tác động thực tế và tính hợp lý của phát ngôn. Đây là năng lực thiết yếu trong truyền thông công vụ hiện đại.

- Giữ gìn đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội khi xử lý thông tin phát ngôn: Mỗi trích dẫn, mỗi câu từ đều phải chính xác, công tâm, không cắt ghép sai lệch để tạo hiệu ứng dư luận. Trong bối cảnh mạng xã hội phát tán nhanh, người làm báo cần là lực lượng kiểm chứng, dẫn dắt dư luận, chứ không chạy theo hiệu ứng cảm tính.

Kết luận: Cùng với sự bùng nổ của truyền thông kỹ thuật số, báo mạng điện tử đã trở thành công cụ thiết yếu trong hoạt động thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận. Đặc biệt, đối với các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội, báo chí nói chung, báo mạng điện tử nói riêng đóng vai trò là kênh phát ngôn gián tiếp và là phương tiện công bố thông tin chính sách kịp thời, chính xác tới người dân và công chúng. Như vậy, quản lý tốt thông tin phát ngôn của các cơ quan HCNN thành phố Hà Nội trên BMĐT không chỉ giúp báo chí phát huy vai trò truyền thông chính sách, mà còn là thước đo quan trọng phản ánh năng lực quản trị truyền thông hiện đại của chính quyền đô thị như Hà Nội. Điều này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh môi trường truyền thông mạng xã hội ngày càng phức tạp, với nhiều rủi ro thông tin sai lệch, xuyên tạc./.

_______________________________

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Chính phủ (2017),  Nghị định 09/2017/NĐ-CP ngày 09/2/2017 của Chính phủ quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của cơ quan hành chính nhà nước

2. Hương Giang, (2019), Cần thực hiện tốt việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, Tạp chí Người Làm báo điện tử 09.9.2021

3. Nguyễn Đức Lợi - Lưu Văn An (2017), Thông tin báo chí với công tác lãnh đạo, quản lý, Nxb. Thông tấn.

4. Luật Báo chí năm 2016

5. Luật Thủ đô năm 2024

6. Đỗ Chí Nghĩa (2012), Vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

7. Nguyễn Trí Nhiệm, Nguyễn Thị Trường Giang (2014), Báo mạng điện từ - Đặc trưng và phương pháp sáng tạo, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

8. Sở TT&TT Thành phố Hà Nội (2024), Công văn số 2487/STTTT-BCXBTT ngày 27/8/2024 đề nghị UBND các quận, huyện, thị xã cập nhật danh sách Người phát ngôn UBND cấp xã thành phố Hà Nội năm 2024.

9. Sở TT&TT Thành phố Hà Nội (2025), Báo cáo số 61/BC-STTT ngày 07/01/2025 báo cáo công tác phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội năm 2024

10. Nguyễn Thị Hằng Thu, Sử dụng “tư liệu lời nói” trong tác phẩm báo chí: Phương thức tối ưu để báo mạng điện tử thực hiện quyền “tự do nói trên báo chí” của công dân, Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, Số tháng 7 - 2021.

11. Đỗ Thị Hồng Thúy (2024), Vai trò của phát ngôn đối ngoại đối với công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông điện tử ngày 9/9/2024.

12. UBND TP. Hà Nội, Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND ngày 05/9/2018 của UBND Thành phố về việc ban hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước thành phố Hà Nội